Wist je dat… we in 20 jaar EPB van E88 naar fossielvrije nieuwbouw evolueerden?

Twintig jaar geleden zette Vlaanderen met de EPB-regelgeving een belangrijke stap richting energiezuiniger bouwen. Vandaag kunnen we vaststellen dat die aanpak heeft gewerkt. Waar nieuwbouwwoningen in 2006 gemiddeld nog een E-peil van E88 haalden, ligt dat gemiddelde vandaag rond E1. Steeds meer woningen behalen zelfs een E-peil van E0 of lager. Vlaanderen bouwt dus vandaag structureel beter dan de wettelijke minimumvereisten.

 

De voorbije twee decennia evolueerde de focus van betere isolatie naar een geïntegreerde benadering van energieprestaties. Isolatie, ventilatie, hernieuwbare energie en performante technieken vormen vandaag één geheel. Zonnepanelen zijn uitgegroeid van een nichetoepassing tot een standaardonderdeel van bijna elke nieuwbouwwoning. Warmtepompen zijn intussen de dominante verwarmingsoplossing geworden, terwijl fossiele brandstoffen bij nieuwbouw intussen verboden zijn.

 

De komende uitdaging ligt bij het bestaande gebouwenpark, waar nog een grote energiewinst te realiseren valt. Maar het succesverhaal van de afgelopen twintig jaar toont aan dat een duidelijke langetermijnvisie, gecombineerd met technische innovatie en vakkennis, wel degelijk resultaten oplevert.

 

Niettemin blijft OVED ervan overtuigd dat de huidige EPB-rekenmethodiek en -procedures op hun limieten botsen en pragmatischer moeten om innovatie te valideren en het brede draagvlak te behouden. (cf. onze open brief van juni 2024)

  

Twintig jaar EPB betekent niet alleen een mijlpaal voor Vlaanderen, maar ook voor jullie als EPB-verslaggevers en EPC-deskundigen. Dankzij jullie expertise werd energiezuinig bouwen niet alleen een beleidsdoel, maar ook dagelijkse praktijk. Jullie hebben daar letterlijk en figuurlijk een stevige steen aan bijgedragen!

  

Lees hier het uitgebreide verslag van lid Xenadvies

Twintig jaar EPB-regelgeving in Vlaanderen markeert een fundamentele transformatie in de bouwsector. Wat in 2006 begon als een eerste stap richting energie-efficiënt bouwen, is vandaag uitgegroeid tot een systeem waarin bijna alle nieuwbouwwoningen fossielvrij en extreem energiezuinig worden gerealiseerd.

 

Volgens cijfers van het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap is de vooruitgang in energieprestaties indrukwekkend: waar nieuwbouwwoningen in 2006 gemiddeld nog een E-peil van E88 haalden, ligt dat in 2023 rond E1. Vandaag worden zelfs regelmatig woningen met E0 of lager gerealiseerd.

 

Afbeelding 1: de energietransitie van een woning vergeleken tussen 2006 en 2026.

Van isolatie naar geïntegreerde energieprestaties

In de beginjaren lag de focus vooral op betere isolatie en een performantere gebouwschil. Daken, muren, vloeren en ramen werden stapsgewijs strenger gereguleerd, met belangrijke verstrengingen in 2010, 2012, 2014 en 2016.

 

Vanaf 2014 kwam daar een keerpunt bij: hernieuwbare energie werd een verplicht onderdeel van nieuwbouw. Die evolutie versnelde de omslag naar een totaalbenadering waarin isolatie, ventilatie, installaties en energieopwekking samen het energiepeil bepalen.

 

Vandaag is die aanpak volledig ingeburgerd: nieuwbouw in Vlaanderen presteert systematisch beter dan de wettelijke eisen.

 

BEN-norm is niet langer het plafond

Sinds 2021 geldt in Vlaanderen de BEN-norm (Bijna-EnergieNeutraal), met een maximum E-peil van E30. Toch toont de praktijk dat deze norm eerder een ondergrens dan een eindpunt is geworden.

 

Nieuwbouwwoningen halen vandaag ruimschoots betere resultaten dan BEN. De gemiddelde prestatie blijft bovendien jaar na jaar verbeteren, zelfs na het invoeren van strengere regelgeving. Vlaanderen bouwt dus structureel beter dan verplicht.

 

De opkomst van nulenergiewoningen

Sinds ongeveer 2016 is de evolutie richting zeer lage en nulenergiewoningen in een stroomversnelling gekomen. Voor vergunningsaanvragen in 2023 haalt bijna 47% van de nieuwbouwwoningen een E-peil lager dan E0. Bij eengezinswoningen loopt dat zelfs op tot ongeveer 51%.

 

Een woning met E0 of lager heeft in theorie zeer weinig energie nodig voor verwarming, ventilatie en koeling, en wekt via hernieuwbare energie op jaarbasis vaak evenveel of meer op dan ze verbruikt. Het blijft een theoretische berekening binnen de EPB-methodiek, maar het toont duidelijk hoe performant nieuwbouw vandaag wordt ontworpen: met sterke isolatie, efficiënte installaties en standaard zonnepanelen.

 

Zonnepanelen worden de standaard

In 2006 werd amper 1% van de nieuwbouwwoningen uitgerust met zonnepanelen. In 2023 is dat opgelopen tot 98%, zowel bij eengezinswoningen als appartementen.

 

De evolutie toont hoe snel de energietransitie in de bouwsector is doorgedrongen: zonnepanelen zijn intussen het belangrijkste instrument geworden om aan de EPB-eisen te voldoen en het E-peil te verlagen.

 

Warmtepompen als nieuwe standaard voor verwarming

Naast zonnepanelen is ook de manier van verwarmen volledig veranderd. Fossiele brandstoffen verdwijnen snel uit nieuwbouw.

 

Sinds 2021 is de warmtepomp doorgebroken als dominante verwarmingsoplossing. In 2023 koos ongeveer 86% van de bouwheren voor een warmtepomp, meestal in combinatie met zonnepanelen. In 2006 was dat nog slechts 1%.

  

Deze verschuiving werd versterkt door beleidskeuzes:

• sinds 2022 is de plaatsing van stookolieketels verboden voor nieuwbouw
• sinds 2025 is ook een aardgasaansluiting niet langer toegestaan voor nieuwe woningen

 

Daardoor evolueert nieuwbouw zeer snel richting volledig fossielvrije gebouwen.

  

Afbeelding 2: keuze groene energie per aanvraagjaar bouwvergunning (nieuwbouw)

 

20 jaar EPB: een bewezen transitiepad

De evolutie van E88 naar E1 toont dat een duidelijke langetermijnvisie werkt. Door stapsgewijs de eisen te verstrengen en tegelijk technologieën zoals isolatie, zonnepanelen en warmtepompen te stimuleren, heeft Vlaanderen een structurele verandering gerealiseerd in de bouwpraktijk.

 

Nieuwbouw is vandaag in grote mate futureproof. 

De volgende uitdaging ligt echter elders.

 

Zoals het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap aangeeft, verschuift de focus nu naar het bestaande gebouwenpark. Net daar ligt de grootste klimaatwinst nog open. Als dezelfde langetermijnaanpak wordt doorgezet, kan ook de bestaande woningvoorraad evolueren naar hetzelfde performante niveau als nieuwbouw vandaag.

 

Samengevat

Twintig jaar EPB heeft de Vlaamse nieuwbouw fundamenteel hertekend: van energie-intensieve woningen naar bijna- of volledig energieneutrale gebouwen. De combinatie van regelgeving, technologische evolutie en marktadoptie heeft geleid tot een sector die vandaag al bijna voldoet aan de Europese normen van 2030.

 

De uitdaging voor de komende jaren is duidelijk: dezelfde transformatie realiseren in renovatie als wat in nieuwbouw al is gebeurd.

  

Bron: Nieuwsbrief over 20 jaar EPB van VEKA, april 2026